عناوین صفحه
مطالب برگزیده
اخبار برگزیده
ما را دنبال کنید
روایتی از یک برنامه ابتکاری، پراستقبال و غیرکلیشهای در حرم مطهر رضوی؛
تجلی گفتمان رضوی در «حلقههای معرفت»
اهداف روشن، مسیر چالشبرانگیز
سیاستهای فرهنگی آستان قدس رضوی در این حوزه روشن است؛ ترویج علوم و معارف قرآن و عترت با تأکید بر سبک زندگی رضوی، تحقق عملی جهاد تبیین و نهادینهسازی دینداری مبتنی بر استدلال و منطق. حلقههای معرفت بازوی اجرایی این سیاستها به شمار میآیند. این حلقهها قرار است پلی باشند میان میراث معرفتی اسلام ناب محمدی و نسل جوانی که در میانه تلاطمهای فکری و اجتماعی به دنبال معنا میگردد. برگزاری این حلقهها ۴ هدف اصلی را دنبال میکند؛ پاسخگویی روشمند به سوالات و شبهات دینی، زدودن خرافه و اوهام از دامان دین و تقویت روحیه دینداری و دینمداری توام با استدلال و منطق. اما تحقق این هدف در فضای امروز جامعه، که متأثر از شبکههای اجتماعی، رسانههای جهانی و گاه فضای سیاستزده است، کاری ساده نیست. به همین دلیل، برگزارکنندگان بر ویژگیهایی همچون گفتوگوی چهرهبهچهره، صمیمیت، آزادی بیان و اقناع منطقی تأکید دارند. این شیوهها بیش از هر چیز به جوانان احساس شنیدهشدن و احترام میدهد؛ چیزی که در فضای رسمی و خطابهمحور کمتر تجربه میکنند.
پرسشهای پرتکرار، دغدغههای واقعی
براساس گزارشها، بهطور میانگین در یک سال بیش از دههزار حلقه معرفتی برنامهریزی و اجرا شده و بهطور میانگین هر روز ۱۹ حلقه برای برادران و ۸ حلقه برای خواهران برگزار میشود. جمعیتی نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در این جلسات حضور مییابند؛ رقمی که نشان میدهد استقبال جوانان و زائران از این اقدام کمنظیر بوده است. مکانهای برگزاری نیز محدود به یک سالن خاص نیست؛ از مدرسه تاریخی پریزاد گرفته تا رواقهای حرم مطهر، هر یک میزبان گفتوگوهای اعتقادی و معرفتی هستند. یکی از ویژگیهای جالب این حلقهها، ثبت و تحلیل آماری سؤالات است. براساس سنجش انجام شده نزدیک به نیمی از پرسشها به حوزه اعتقادات اختصاص دارد؛ از وجود خداوند و وحی گرفته تا پرسشهایی درباره سرنوشت انسان. پس از آن، مباحث متفرقه مانند علوم قرآنی و فلسفه، موضوعات تربیتی، احکام و مهدویت نیز قرار دارند. حتی مسائل سیاسی و اجتماعی هم در این موضوعات وجود دارند. این آمارها بهخوبی نشان میدهد که ذهن جوان امروز تنها به عبادات فردی محدود نیست، بلکه از جهان سیاست تا فلسفه و زندگی روزمره را در بر میگیرد.
حلقههای معرفت، رنگ و بوی یکسویه ندارند
پاسخگویی به این حجم متنوع از پرسشها بدون پشتوانه علمی ممکن نیست. به همین دلیل، ۱۲۰ استاد ثابت (شامل ۸۰ استاد برادر و ۴۰ استاد خواهر) و ۴۰ استاد مهمان کشوری در این حلقهها مشارکت دارند. ترکیبی از فضلای سطح چهار حوزه و دارندگان مدرک دکتری در رشتههایی چون فلسفه و کلام، علوم قرآنی، تاریخ اسلام و ادیان و مذاهب. همین تنوع سبب شده حلقهها رنگ و بوی یکسویه نداشته باشند و از ظرفیت علمی دانشگاهها نیز بهرهمند شوند. با این حال، منتقدان میگویند هنوز در برخی حوزهها، کمبود تخصص احساس میشود. اگر بخواهیم مهمترین امتیاز حلقههای معرفت را نام ببریم، شاید همان «تعاملی بودن» باشد. برخلاف منبرهای سنتی که شنونده صرفاً دریافتکننده پیام است، در این حلقهها مخاطب فرصت پرسشگری دارد. او میتواند آزادانه دغدغههایش را مطرح کند و حتی عملکرد استاد را ارزیابی کند. همین ویژگی حلقهها را از یک برنامه صرفاً تبلیغی به تجربهای زنده و پویا تبدیل کرده است. به طوری که طبق آمار شاخص اقناع مخاطب بیش از ۸۰ درصد گزارش شده است.
تبلیغ یکسویه امکانپذیر نیست
برای ادامه این مسیر چند راهبرد ترسیم شده است؛ ایجاد سیستم رصد مستمر شبهات در جامعه و تولید محتوای بهروز، تشکیل گروههای علمی و هماندیشی میان اساتید، استفاده بیشتر از ظرفیت حوزه و دانشگاه و البته گسترش حضور رسانهای و فضای مجازی. زیرا همانطور که شبهات در فضای آنلاین تولید میشوند، پاسخ به آنها نیز باید در همان فضا جریان یابد. حلقههای معرفت تنها یک برنامه محلی در مشهد نیستند. اگر به درستی تبیین و توسعه یابند، میتوانند الگویی برای دیگر مراکز دینی در جهان اسلام باشند. الگویی که نشان میدهد دینداری در عصر شبکههای اجتماعی تنها با تبلیغ یکسویه امکانپذیر نیست، بلکه باید به گفتوگویی مستدل و صمیمانه بدل شود. در این میان، حرم امامرضا (ع) نهتنها مکانی برای زیارت، که به کارگاهی زنده برای اندیشیدن و پرسشگری جوانان تبدیل شده است.
سیاستهای فرهنگی آستان قدس رضوی در این حوزه روشن است؛ ترویج علوم و معارف قرآن و عترت با تأکید بر سبک زندگی رضوی، تحقق عملی جهاد تبیین و نهادینهسازی دینداری مبتنی بر استدلال و منطق. حلقههای معرفت بازوی اجرایی این سیاستها به شمار میآیند. این حلقهها قرار است پلی باشند میان میراث معرفتی اسلام ناب محمدی و نسل جوانی که در میانه تلاطمهای فکری و اجتماعی به دنبال معنا میگردد. برگزاری این حلقهها ۴ هدف اصلی را دنبال میکند؛ پاسخگویی روشمند به سوالات و شبهات دینی، زدودن خرافه و اوهام از دامان دین و تقویت روحیه دینداری و دینمداری توام با استدلال و منطق. اما تحقق این هدف در فضای امروز جامعه، که متأثر از شبکههای اجتماعی، رسانههای جهانی و گاه فضای سیاستزده است، کاری ساده نیست. به همین دلیل، برگزارکنندگان بر ویژگیهایی همچون گفتوگوی چهرهبهچهره، صمیمیت، آزادی بیان و اقناع منطقی تأکید دارند. این شیوهها بیش از هر چیز به جوانان احساس شنیدهشدن و احترام میدهد؛ چیزی که در فضای رسمی و خطابهمحور کمتر تجربه میکنند.
پرسشهای پرتکرار، دغدغههای واقعی
براساس گزارشها، بهطور میانگین در یک سال بیش از دههزار حلقه معرفتی برنامهریزی و اجرا شده و بهطور میانگین هر روز ۱۹ حلقه برای برادران و ۸ حلقه برای خواهران برگزار میشود. جمعیتی نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در این جلسات حضور مییابند؛ رقمی که نشان میدهد استقبال جوانان و زائران از این اقدام کمنظیر بوده است. مکانهای برگزاری نیز محدود به یک سالن خاص نیست؛ از مدرسه تاریخی پریزاد گرفته تا رواقهای حرم مطهر، هر یک میزبان گفتوگوهای اعتقادی و معرفتی هستند. یکی از ویژگیهای جالب این حلقهها، ثبت و تحلیل آماری سؤالات است. براساس سنجش انجام شده نزدیک به نیمی از پرسشها به حوزه اعتقادات اختصاص دارد؛ از وجود خداوند و وحی گرفته تا پرسشهایی درباره سرنوشت انسان. پس از آن، مباحث متفرقه مانند علوم قرآنی و فلسفه، موضوعات تربیتی، احکام و مهدویت نیز قرار دارند. حتی مسائل سیاسی و اجتماعی هم در این موضوعات وجود دارند. این آمارها بهخوبی نشان میدهد که ذهن جوان امروز تنها به عبادات فردی محدود نیست، بلکه از جهان سیاست تا فلسفه و زندگی روزمره را در بر میگیرد.
حلقههای معرفت، رنگ و بوی یکسویه ندارند
پاسخگویی به این حجم متنوع از پرسشها بدون پشتوانه علمی ممکن نیست. به همین دلیل، ۱۲۰ استاد ثابت (شامل ۸۰ استاد برادر و ۴۰ استاد خواهر) و ۴۰ استاد مهمان کشوری در این حلقهها مشارکت دارند. ترکیبی از فضلای سطح چهار حوزه و دارندگان مدرک دکتری در رشتههایی چون فلسفه و کلام، علوم قرآنی، تاریخ اسلام و ادیان و مذاهب. همین تنوع سبب شده حلقهها رنگ و بوی یکسویه نداشته باشند و از ظرفیت علمی دانشگاهها نیز بهرهمند شوند. با این حال، منتقدان میگویند هنوز در برخی حوزهها، کمبود تخصص احساس میشود. اگر بخواهیم مهمترین امتیاز حلقههای معرفت را نام ببریم، شاید همان «تعاملی بودن» باشد. برخلاف منبرهای سنتی که شنونده صرفاً دریافتکننده پیام است، در این حلقهها مخاطب فرصت پرسشگری دارد. او میتواند آزادانه دغدغههایش را مطرح کند و حتی عملکرد استاد را ارزیابی کند. همین ویژگی حلقهها را از یک برنامه صرفاً تبلیغی به تجربهای زنده و پویا تبدیل کرده است. به طوری که طبق آمار شاخص اقناع مخاطب بیش از ۸۰ درصد گزارش شده است.
تبلیغ یکسویه امکانپذیر نیست
برای ادامه این مسیر چند راهبرد ترسیم شده است؛ ایجاد سیستم رصد مستمر شبهات در جامعه و تولید محتوای بهروز، تشکیل گروههای علمی و هماندیشی میان اساتید، استفاده بیشتر از ظرفیت حوزه و دانشگاه و البته گسترش حضور رسانهای و فضای مجازی. زیرا همانطور که شبهات در فضای آنلاین تولید میشوند، پاسخ به آنها نیز باید در همان فضا جریان یابد. حلقههای معرفت تنها یک برنامه محلی در مشهد نیستند. اگر به درستی تبیین و توسعه یابند، میتوانند الگویی برای دیگر مراکز دینی در جهان اسلام باشند. الگویی که نشان میدهد دینداری در عصر شبکههای اجتماعی تنها با تبلیغ یکسویه امکانپذیر نیست، بلکه باید به گفتوگویی مستدل و صمیمانه بدل شود. در این میان، حرم امامرضا (ع) نهتنها مکانی برای زیارت، که به کارگاهی زنده برای اندیشیدن و پرسشگری جوانان تبدیل شده است.
10 صفحه آخر
