ما را دنبال کنید
قصه یک موقوفه رضوی در قلب پایتخت؛
وقف امام رضایی خانه و کتابخانه «آیتالله سید محمدتقی حکیم»
وقف امام رضایی خانه و کتابخانه
«آیتالله سید محمدتقی حکیم»
«نیاوران» است و آسمان آبیاش، نهرهای همیشه جاریاش، قلههای سر به فلک کشیدهاش و درختهای چنار معروفش که تا آسمان قد کشیدهاند. نیاوران در شمال پایتخت جای خوش کرده منطقهای خوش آب و هوا با کوچهباغهای زیبا و آسمانی پاک و آبی که بیشتر به شمال میماند تا تهران آلوده. در این نقطه زیبای تهران؛ عالمی شوشتری کتابخانهای را با نسخههای خطی، سنگی و چاپی از خود به یادگار گذاشته و کتابخانه و خانهاش را وقف امام رضا (ع) کرده است. جوی آب جلوی کتابخانه آیتالله روان است، درختهای افرا و اقاقیا تا طبقه آخر کتابخانه قد کشیدهاند، چنارهای تنومند هنوز رنگ پاییز به رخ نگرفتهاند. بالای در قهوهای رنگ کتابخانه یک کاشی آبی خودنمایی میکند که روی آن نوشته شده: کتابخانه عمومی آیتالله سید محمدتقی حکیم / تأسیس ۱۳۷۵ / وابسته به آستان قدس رضوی» زیر آن هم صلوات خاصه امام رضا (ع) بر روی بنری خودنمایی میکند. یک عکس قابگرفته از آیتالله هم جلوی در ورودی به چشم میخورد.
حکیم کیست؟
آیتالله سید محمدتقی حکیم واقف کتابخانه، نسبش به امام هفتم میرسد و زادگاهش شهر شوشتر در خوزستان است و این کتابخانه را که در اصل خانه او در نیاوران بوده، سال ۱۳۷۹ وقف بارگاه امام رضا (ع) کرده است. این خانه در سال ۱۳۴۰ خورشیدی توسط آیتالله خریداری میشود و ایشان و همسرش در آن ساکن میشوند. این خانه که به نام همسر ایشان، حاجیه خانم حکیم بوده، در سال ۱۳۷۵ و در روز عید غدیر، بر آن صیغه وقف میخوانند و در سال ۱۳۷۹ رسماً و در مراسمی معنوی، کتابخانه وقف آستان مقدس رضوی میشود. بیش از ۵۰ هزار نسخه چاپی، ۱۸۵ نسخه خطی و ۳۸۸ نسخه چاپ سنگی در کتابخانه حکیم نگهداری میشود که برخی از آنها در ایران و جهان بینظیرند.
آیتالله محمدتقی حکیم نسبش با دو واسطه به طبیب مشهور حاج سید حسین حکیم و با سه واسطه به عارف مشهور حاج سید علی شوشتری میرسد که بین علما مشهورند. ایشان در سال ۱۳۰۵ در شوشتر متولد شد. بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی در شهر زادگاهش، به قم مهاجرت کرد و چند سال بعد راهی نجف اشرف شد و چند سالی را در جوار امیرالمؤمنین (ع) به تحصیل در علوم دینی در حوزه بزرگ نجف گذراند. سپس به اهواز بازگشت و چند سالی را در اهواز به تدریس علوم دینی گذراند. تا اینکه در سال ۱۳۴۰ شمسی به دعوت دوستانش راهی تهران شد و در منطقه حصار بوعلی تهران در حوالی نیاوران ساکن شد که هم امام جماعت مسجد محله بود و هم در منزل و مسجد به تدریس علوم دینی میپرداخت.
ایشان دروس حوزوی از صرف و نحو عربی گرفته تا قرآن و عقاید و حقوق و … تدریس میکرد.
میراثی که سال ۱۳۷۹ وقف امام رضا (ع) شد
شریفی در این باره میگوید: از همان دوران جوانی که آیتالله حکیم در منطقه نیاوران ساکن میشود کتابخانهای را در منزل خودش تأسیس کرده و به جمعآوری کتابها و نسخههای خطی اقدام میکند.
۲۴ آذر سال ۱۳۷۵ شمسی رسماً کتابخانه آیتالله حکیم افتتاح میشود و تیرماه ۱۳۷۹ با حضور قائممقام وقت آستان قدس رضوی کتابخانه وقف آستان قدس رضوی میشود.
کتابخانه خانهای قدیمی بوده که با توجه به علاقه ایشان به گسترش آن، سال ۱۳۸۸ در سالروز میلاد امام حسین (ع) کلنگ ساختمان جدید کتابخانه زده میشود و ساختمان فعلی در ۶ طبقه و زیربنای ۱۸۰۰ متر با سالنهای مختلف بنا میشود که در وقفنامه همه ۶ طبقه به عنوان کتابخانه معرفی شدهاند.
این کتابخانه بیشتر از ۸۱ هزار عضو دارد که بیشتر هم نخبگان از آن استفاده میکنند و مدرک کارشناسی به بالا میتوانند عضو کتابخانه شوند.
نسخههای خطی بینظیر در کتابخانه آیتالله
نسخههای خطی همیشه در جهان مورد توجهاند و اگر کتابخانهای نسخه خطی داشته باشد یعنی که گنجینه بینظیری است.
۱۸۵ نسخه خطی و ۳۸۸ نسخه چاپ سنگی در کتابخانه موجود است که برخی از نسخههای خطی این موقوفه در ایران بینظیر است، مانند کتاب «خاتمه فائق البیان» که فقط دو نمونه از آن در جهان موجود است، یکی در موزه لوور پاریس و دیگری در کتابخانه آیتالله حکیم و نسخه خطی منحصر به فرد «جامع الانوار فی عیون الاخبار الرضا (ع)» که از سید نعمتالله جرایری برجای مانده و در کتابخانه موجود است.
از رویای صادقه تا صدقه جاریه
منزل و کتابخانه آیتالله حکیم جزو معدود خانه علما و روحانیان است که در جاهای مختلف خانه و کتابخانه میتوان عکس همسر آیتالله را کنار خودش دید. عالمی که برای حقوق زنان کتاب نوشته برای همسرش احترام ویژهای قائل بوده و زنان در نگاه و اندیشه او جایگاه بالایی داشتهاند.
آیتالله حکیم فرزندی نداشتند. همسر ایشان هم مانند خودش انسانی مردمدار و اجتماعی بود که جلسات قرآن در خانه برگزار میکرد و ارتباطی فعال با خانمها داشت.
زمانی که آیتالله و همسر ایشان تصمیم میگیرند که کتابخانه را وقف کنند، شهرداری تهران پیشنهاد میدهد که کتابخانه به شهرداری واگذار شود، همچنین از آستانهای مقدس عبدالعظیم حسنی در شهر ری و امامزاده صالح در تجریش هم پیشنهاداتی مطرح میشود.
آرمیده در جوار امامزاده صالح
سرانجام آیتالله محمدتقی حکیم ۵ اسفند سال ۱۴۰۰ دنیای خاکی ما را برای همیشه ترک کرد و در جوار امامزاده صالح آرام گرفت. امامزادهای که همسر آیتالله، حاجیه خانم هم در سال ۱۳۸۵ آنجا دفن شده است.
۲۴ آذر سال ۱۳۷۵ رسماً کتابخانه آیتالله حکیم افتتاح میشود و تیرماه ۱۳۷۹ با حضور قائممقام وقت آستان قدس رضوی کتابخانه وقف آستان قدس رضوی میشود.
