مرکز ارتباطات‌و رسانه

با مرحوم حاج سید علی‌محمد وزیری واقف کتابخانه آستان قدس رضوی در شهر یزد بیشتر آشنا شویم

خدمات فرهنگی «آقای واعظ»

سید علی‌محمد وزیری یزدی واعظ در سال ۱۲۷۳ شمسی در بیت علم و فضیلت و سیادت، در محله مسجد جامع یزد متولد شد. پدرش، آقا میرسید مهدی، از روحانیان یزد بود. سید علی‌محمد وزیری در سن ۱۲ سالگی از نعمت پدر محروم شد و کفالت مادر و چهار خواهر خود را بر عهده گرفت و از آنجایی که اشتیاق وافری به تحصیل داشت، با ارشاد و هدایت مادر والامقامش جهت تحصیل علوم دینی، ابتدا در محضر دایی‌زاده خود، مرحوم معتمد الاطباء که از عالمان فاضل به شمار می‌آمد، به تحصیل پرداخت. سپس سطوح عالی را نزد آیات حاج شیخ غلامرضا فقیه خراسانی، میرزا سید علی مدرسی و شیخ جلال تفتی آیت‌اللهی فرا گرفت. مرحوم وزیری بعد از اتمام تحصیلات و در سن جوانی به وعظ و تبلیغ روی آورد تا اینکه در زمره موفق‌ترین و بهترین وعاظ یزد شد.

بر شمردن خدمات مردی که بیش از نیم قرن عمر خود را در پاسداری از اسلام و ارزش‌های انسانی و اسلامی سپری ساخته، مشکل است؛ کسی که عاشق تبلیغ بود و در این راه اهتمام فراوان داشت. مرحوم وزیری در این میان سرآمد بود؛ زیرا از واعظان تأثیرگذار، محبوب و مورد احترام به شمار می‌آمد. وی به خاطر دارا بودن معلومات گسترده و احاطه بر احادیث، به ویژه احادیث اخلاقی و همچنین صوت حزین، بیان گرم، شوق سرشار، حافظه قوی و اخلاص در مجالس و محافل دینی خوش درخشید و مورد استقبال مردم متدین یزد واقع شد.

با اینکه وزیری خود خطیب موفقی بود؛ اما در راستای ارتقای موفقیت سایر مبلغان و تشویق آنان برای بهتر ساختن برنامه‌های دینی و تبلیغی و مدیریت صحیح و سازنده آن، اقدام به تأسیس انجمن واعظین یزد کرد. گردهمایی مبلغان جوان در کنار وعاظ و خطبای با تجربه در عصر هر دوشنبه و تبادل افکار، تجارب و اطلاعات جهت تحکیم برنامه‌های تبلیغی از ابتکارات مبارک و ارزشمندی بود که به دست توانای این روحانی دوراندیش آغاز شد، به طوری که در جامعه دینی یزد بسیار کارآمد و مؤثر واقع شد.

مرحوم آیت‌الله خاتم یزدی درباره ویژگی‌های آن روحانی وارسته می‌گوید: در سال ۱۳۳۲ شمسی بود که بعد از جریانات زمان رضاخان به دعوت حجت‌الاسلام والمسلمین آقای وزیری وارد حوزه یزد شدم. آن موقع سرپرستی طلاب با آقای وزیری بود. ایشان دارای یک شخصیت و وجهه قابل توجه بود. در میزان محبوبیت ایشان باید بگویم که مورد علاقه اکثریت بود، اگر نگویم تمام. بر چشم و دل مردم عزیز بود و حکومت بر قلوب مردم داشت.

مرحوم وزیری با بیان گرم و دلنشین خود مردم را به خدا، روز جزا و ائمه هدی فرا می‌خواند و به راه رستگاری رهنمون می‌ساخت. ایشان به خدمت دینی و تبلیغی در خود یزد بسنده نکرد؛ بلکه سفرهای فراوانی به شهرهای مختلف استان یزد و همچنین تهران، قم، کرمان، مشهد، اصفهان، شیراز، همدان، زاهدان و … داشت و در این مناطق منشا برکات شد، از جمله ساختن حسینیه بزرگی در زاهدان و این در سالی بود که وی به دعوت آیت‌الله کفعمی (امام جمعه و از روحانیان منتفذ زاهدان) برای تبلیغ به آن سامان عزیمت کرده بود. ایشان علاوه بر سخنرانی، با دعوت کردن از تمام روحانیان و مداحان در جلسه‌ای، مبلغ قابل توجهی پول بین آنها تقسیم کرد. مرحوم وزیری در عین این که از بسیاری از مراجع تقلید همانند آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی، شیخ عبدالکریم حائری، حاج آقا حسین قمی، سید حسین بروجردی، سید محمدتقی خوانساری، امام خمینی، سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی و سید عبدالهادی شیرازی اجازاتی در امور حسبیه و شرعیه داشت، خطیبی توانا، شاعری نیکو طبع، انسانی دوراندیش، زیرک، مهربان، خوش‌ذوق، با سلیقه و زاهد بود و از اطلاعات وسیعی در زمینه حدیث و تاریخ برخوردار بود و خدمات ارزنده و بزرگی در تبلیغ دینی و فرهنگی به انجام رسانید.

تأسیس کتابخانه کم‌نظیر در یزد

کتابخانه وزیری یزد بزرگ‌ترین کتابخانه ناحیه مرکزی و جنوب ایران است و در شمار ده کتابخانه بزرگ ایران قرار دارد. نسخ خطی ارزشمند این کتابخانه مشتاقان بسیاری را از شهرهای دور به یزد کشانده است. وجود گنجینه اسناد، فرمان‌ها، قباله‌ها و دیگر نوشته‌های تاریخی ویژه یزد از آثار نویسندگان و شاعران یزدی و وجود بیش از ۵۰۰۰ مجلد نشریه، سبب موقعیت خاص کتابخانه وزیری در منطقه شده است.

مرحوم وزیری در سال ۱۳۳۴ شمسی هسته اولیه احداث کتابخانه را، مجموعه کتابخانه شخصی خویش شامل ۲۰۰۰ جلد کتاب قرار داد. او از کودکی به کتاب علاقه داشت و در دوران طلبگی برای امانت گرفتن کتابی به کتابخانه شخصی غلامعلی رئیس رفته، با مشاهده کتابخانه او علاقه‌مند شد که خود نیز کتابخانه‌ای تهیه کند. او به جمع‌آوری کتاب‌های خطی و منحصر به فرد همت گماشت و در منزل از آنها نگهداری کرد. در زمان رضاخان که برگزاری مجالس روضه‌خوانی ممنوع شده بود، ایشان برای نگهداری کتاب‌ها از حمله مأموران دولتی، آنها را در چلیک‌های فلزی گذاشت و در سرداب منزل مخفی کرد و جلوی آنها دیوار کشید و با پایان رسیدن حکومت رضاخان آنها را بیرون آورد و بر روی طاقچه‌های منزل چید. او در نظر داشت کتاب‌های خود را در اختیار طالبان علم قرار دهد.

نخستین اقدامات برای ایجاد کتابخانه‌ای عمومی در سال ۱۳۳۳ شمسی انجام شد. این کتابخانه در سال ۱۳۳۴ ش در دهلیز مسجد جامع کبیر یزد تأسیس شد و با تعدادی کتب خطی و چاپی کار خود را آغاز کرد. او برای تکمیل کتابخانه از عموم مردم و دانشمندان، مولفان، ناشران و دارندگان کتب خطی درخواست کرد و در مدت کوتاهی، کتاب‌های زیادی به این کتابخانه اهدا شد که همزمان مشکل کمبود مکان پیش آمد. تا اینکه با کمک مردم مغازه‌ها و خانه‌های اطراف خریداری گردید و عملیات احداث ساختمان جدید در سال ۱۳۴۲ شمسی به کمک برخی از تاجران خیر یزدی همانند محمد هراتی و حسین بشارت در جنب درب شرقی مسجد جامع یزد آغاز و در اول فروردین ۱۳۴۵ ش افتتاح شد. وزیری همیشه نگران کتاب‌ها و موقعیت کتابخانه بود و تصمیم داشت آنجا را به مؤسسه بزرگی واگذار کند که توانایی اداره آن را داشته باشد. وزارت فرهنگ و هنر، سازمان اوقاف و شهرداری یزد در این راه پیش‌قدم شدند؛ ولی سرانجام کتابخانه وقف آستان مقدس رضوی شد.

پس از جلب موافقت آستان قدس رضوی در سال ۱۳۴۸ شمسی وقف‌نامه‌ای تنظیم و به ثبت رسید که طبق آن ساختمان کتابخانه وزیری به انضمام تمام کتب و اثاثیه آن وقف شد. در آن وقف‌نامه شرایط خاصی ذکر شده است، از جمله آنکه عنوان کتابخانه وزیری یزد هرگز نباید تغییر کند. کتابخانه مرحوم وزیری در دوران شکوهمند انقلاب اسلامی با عنایت خاصه حضرت رضا (ع) و حمایت تولیت عظمای آستان قدس رضوی در عرصه توسعه فضای فرهنگی و مطالعاتی و در عرصه گردآوری منابع اطلاعاتی به توسعه ده برابری دست یافته است.

در حال حاضر این کتابخانه با بنایی زیبا، دارای زیربنایی حدود ۶ هزار و ۳۰۰ متر مربع می‌باشد که با داشتن بیش از ۴۶۰۰ نسخه خطی، ۵۸۰۰ نسخه کتاب چاپ سنگی، ۲۳۰ هزار نسخه کتاب چاپی و اشیای موزه‌ای، از افتخارات میراث مکتوب و غیرمکتوب ایران و جهان اسلام محسوب می‌شود.

کتابخانه وزیری از بدو تأسیس تاکنون مورد بازدید شخصیت‌های گوناگون علمی، فرهنگی و سیاسی قرار گرفته است و اغلب بازدیدکنندگان مطالبی را در دفتر یادبود کتابخانه به یادگار نوشته‌اند، از جمله شخصیت‌های بزرگواری همچون مقام معظم رهبری، آیت‌الله فاضل لنکرانی، علامه جعفری، شهید باهنر، شهید هاشمی‌نژاد، شهید صدوقی، دکتر محققی، مورخ شهیر محمد شریف رازی، پروفسور محمود حسابی، شیخ عباسعلی اسلامی سبزواری و … که در اینجا به مرقومه مبارک مقام معظم رهبری حفظ‌الله اشاره می‌شود: بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم زیارت گنجینه گران‌بهایی از کتاب و نوشته اسلامی که محصول کوششی ارجمند است، بیننده را به یاد اقیانوس بیکران فرهنگ عمیق و غنی و عریق اسلام عزیز می‌افکند که در روزگار ترکتازی افکار و مکاتب و فرهنگ‌های سست و بی‌پایه بشری و در عهدی که پوشالی‌ترین بنیان‌های فکری را در فکر و دل جهانیان مرتبت‌ها و پایگاه‌هاست، همچنان در عزلت کتاب‌ها و کتابخانه زندانی است و در محوطه‌ای بس دور از زندگی و عمل، پیروان اسمی، تبعیدی، و متولیان و منادیان و مدعیانش را چیزی که کمتر به خاطر است و پیش‌تر در نسیان، رسالت و مسئولیت تعهد خطیری است که قرآن و اسلام بر دوش آنان نهاده که: وَإِذْ أَخَذَ اللّهُ مِیثَاقَ الَّذِینَ أُوتُواْ الْکِتَابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلاَ تَکْتُمُونَهُ…؛ به امید آن روز که امت عظیم اسلام، قرآن و اسلام را همچون برنامه زندگی و بنیان اساسی نظام اجتماعی به کار گیرند…! به امید بیداری‌ها و درس‌گیری‌ها! به امید تجلی حماسه اسلام و تشیع در زادگاه و پرورشگاه اسلام و تشیع…! در روز شنبه ۱۲ ربیع‌الاول هزار و سیصد و نود و چهار قمری در کتابخانه موسس عالی‌قدر – ادام‌الله برکات وجوده‌الشریف – نگاشته آمد.
سیدعلی خامنه‌ای ۱۷/۱/۵۳

شواهد عینی و مصاحبه‌های حضوری با واقفان املاک و باغات انار، پسته و … در استان‌های یزد و کرمان گواهی می‌دهد، بسیاری به اشاره و هدایت وزیری، دارایی‌های منقول و غیرمنقول خود را وقف بر آستان قدس کرده‌اند. این امر در سال ۱۳۴۸ و پس از اهداي کتابخانه وزیری به آستان قدس تشدید شد.

وزیری در سوم اردیبهشت سال ۱۳۵۶ شمسی در ۸۲ سالگی درگذشت و در کتابخانه وزیری (در کنار درب ورودی) به خاک سپرده شد. در سال ۱۳۷۴ به پاس خدمات فرهنگی وی از سوی پست ایران، قطعه تمبری به یادبود او چاپ شد. تا کنون سه عنوان کتاب به نام‌های: سیمای فضیلت (گردآوری: سید ضیاء قریشی، ۱۳۷۴)، یادمان شادروان وزیری یزدی (گردآوری: حسین مسرّت، ۱۳۸۰)، وزیری اسطوره خاطره‌های ماندگار (گردآوری: حبیب مهرنیا، ۱۳۸۵) درباره او چاپ شده است.