ما را دنبال کنید
فصل پانزدهم: نایبالزیاره
براساس مستندات، به احتمال زیاد نخستین کتابهای وقفی برای حرم مطهر، قرآنها و جزوات قرآنی بوده که واقفان، یادداشتها و وقفنامههایی بر روی یا پشت جلد آنها نوشتهاند و همین وقف مصاحف، زمینهساز تاسیس و تشکیل کتابخانه در بارگاه قدس رضوی شده است.
وقف برای کتابخانه در آستان قدس به دو صورت انجام میشده است:
الف: وقف خود کتاب یا کتابخانه
ب: وقف رقبهای برای تأمین، خرید کتاب و توسعه کتابخانههای آستان قدس رضوی
عالمان و بزرگان بسیاری در طول تاریخ با وقف و اهدای کتاب و کتابخانههای شخصی خود در غنا و پویایی امروز کتابخانههای این آستان ملکوتی نقش داشتهاند؛ کتابخانههایی چون کتابخانه مسجد گوهرشاد، کتابخانه و موزه ملی ملک تهران، کتابخانه وزیری یزد، کتابخانه مروج یزد، کتابخانه آیتالله حکیم تهران، کتابخانه علامه شوشتری در خوزستان، کتابخانه و حسینیه امام رضا(ع) در مشهد، کتابخانه محمود آباد هاوس در ایالت شمالی هندوستان و ... نمونههایی از این کتابخانهها هستند.
در میان رقبات دارای درآمد آستان قدس رضوی ۶ موقوفه، تمام یا بخشی از عوایدشان برای کتابخانههای آستان قدس رضوی تعیین شده است.
فصل پانزدهم: نایبالزیاره
در بین شیعیان، زیارت مشاهد مشرفه و امامزادگان و به ویژه امام رضا(ع) جایگاه ویژهای داشته است؛ به همین منظور در گذشته که وسایل حملونقل و جابهجایی بین شهرها به فراوانی و سهولت امروز نبود، افرادی که به هر دلیلی امکان زیارت نداشته یا حاجت و مراد خاصی داشتند، مبلغی همراه زوار میکردند تا او در حرم مطهر یک نایبالزیاره را به خدمت بگیرد و به نیابت از ایشان زیارت نموده و به محضر امام(ع) عرض حاجت نماید.
این رسم از دوره صفویه معمول گردید و پادشاهان، حاکمان و امرا، فرد یا افرادی را اجیر میکردند تا به نیابت از ایشان به زیارت مشرف شده و زیارتنامه بخواند. این نایبالزیارگی تا پایان عمر و حتی پس از مرگ آن پادشاه، ادامه مییافت. مواجب این افراد معمولاً از محل موقوفاتی که واقف برای آنها مشخص نموده بود، پرداخت میشد.
در میان رقبات دارای درآمد آستان قدس رضوی ۶ موقوفه، تمام یا بخشی از عوایدشان برای سرفصل نایبالزیاره تعیین شده است. در طول تاریخ واقفان خیراندیشی چون: «سید میرزای صراف»، «علی اکبر تحویلدار»، «محمود بیگا»، «میرزا محمد مومن»، «مهدی قلی خان قرائی»، «علیرضا گروسی» و ... موقوفاتی را برای نایبالزیاره وقف کردهاند. عواید این موقوفات مطابق نیت واقف صرف هزینهی زیارت افرادی میگردد که به نیابت از واقف به زیارت عتبات عالیات و یا حرم مطهر رضوی مشرف میشوند.
فصل شانزدهم: خیرات و مبرات
هدف از موقوفات با نیت خیرات و مبرات این است که عواید موقوفه برای کارهای نیکوکارانه و امور عامالمنفعه صرف شود. در این نوع وقف، واقف نیت میکند منافع مال موقوفه صرف کارهای خیر و امور خداپسندانه یا به عبارت دیگر «خیرات و مبرات» شود. این موقوفات را معمولاً «وقف عام» هم میگویند، زیرا نفع آن به گروه یا جامعه خاصی تعلق ندارد و همه میتوانند از آن بهرهمند شوند. وقف با نیت خیرات و مبرات، از جمله سنتهای مهم اسلامی است که آثار و برکات آن سالها و حتی قرنها باقی میماند و عامل رشد و توسعه جوامع اسلامی بوده است.
در میان رقبات دارای درآمد آستان قدس رضوی ۴ موقوفه، تمام یا بخشی از عوایدشان برای خیرات و مبرات تعیین شده است.
فصل هفدهم: حفاظ و مقابر خانوادگی واقفان
تلاوت قرآن از دیرباز تاکنون یکی از رسوم و تشریفات ثابت در حرم مطهر رضوی بوده است. با روی کار آمدن صفویه، توجه شاهان و امیران به حرم مطهر افزایش یافت و موقوفاتی به حفاظ تعلق گرفت. در نتیجه برخی از آنان برای مدفن خود در حرم، موقوفات و حفاظی تعیین کردند. از آن زمان مواجب و مستمری حفاظ از عواید موقوفات بهصورت ماهانه یا هر ۶ ماه یکبار به صورت نقدی یا غیرنقدی پرداخت میشد.
امروزه حفاظ در دو نوبت صبح و شام با لباده مشکی و نشان خدمت، در بالاسر مبارک، دارالسیاده، رواق دارالزهد و دارالحفاظ و مسجد گوهرشاد قرآن تلاوت میکنند.
