روایتی از تغییرات و تحولات شیوه و مدل «تبلیغ دینی» در آستان قدس رضوی
از قالبهای سنتی به عرصههای نوین
در این دهه عمده فعالیتهای بینالمللی نیز آغاز شد؛ ارتباط با مراکز اسلامی در خارج از کشور و ارسال محصولات فرهنگی به منظور ترویج معارف رضوی در سطح بینالملل نیز از فعالیتهای شکل گرفته در این دوره بود.
شاید اگر بخواهیم به چالشها و فرصتهای این دوره بپردازیم بیشتر باید بر موضوع رقابت با رسانههای متنوع، افزایش شبهات دینی در فضای عمومی و نیاز به جذب و تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزههای جدید (مانند تولید محتوای رسانهای) اشاره کنیم.
اما فرصتها شامل رشد چشمگیر فناوری اطلاعات، گسترش دسترسی مردم به اینترنت و ابزارهای دیجیتال و نیز عطش جامعه به دریافت معارف اصیل دینی بود که آستان قدس رضوی به برکت وجود مبارک حضرت رضا (ع) تا حدود زیادی در این زمینه موفق عمل کرد.
دهه اخیر، تحول دیجیتال و رویکرد هوشمند
دهه اخیر شاهد تحولات شگرف در عرصه فناوری و ارتباطات بودهایم که تبلیغ دینی نیز از آن مستثنی نیست. آستان قدس رضوی در این دوره، با رویکردی نوین و هوشمندانه، به سمت تبلیغ دیجیتال و فراگیر حرکت کرده است. محوریت فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، تولید محتوای جذاب و کاربردی، تعامل پویا با مخاطب و هوشمندسازی فرآیندهای تبلیغی، از مهمترین اولویتهای این دوره است. تلاش بر آن است تا پیام رضوی به شکلی موثر و سریع به مخاطبان جهانی منتقل شود.
تحولات ساختاری در این حوزه همچنان در حال شکل گیری و توسعه است؛ حضور گسترده در فضای مجازی از این تحولات بوده است. آستان قدس رضوی با ایجاد کانالها و صفحات رسمی در شبکههای اجتماعی داخلی و خارجی (مانند ایتا، روبیکا، تلگرام، اینستاگرام، توییتر، یوتیوب و...)، میلیونها مخاطب را جذب کرده است.
تولید محتوای کوتاه، جذاب، گرافیکی و چندرسانهای با موضوعات قرآنی، حدیثی، اخلاقی، سبک زندگی رضوی و پاسخ به شبهات، از محورهای اصلی این حضور است. تولید محتوای تعاملی، نظرسنجیها و امکانات تعاملی پلتفرمها برای ارتباط مستقیم با مخاطبان و پاسخگویی به سوالات آنها. تولید اپلیکیشنهای مذهبی با قابلیتهای متنوع (زیارت آنلاین، اماکن حرم، کتب و مقالات) نیز از جمله این فعالیتهاست.
استفاده از فضای مجازی برای مخاطبان غیرایرانی و غیرمسلمان با تولید محتوا به زبانهای مختلف و حضور در پلتفرمهای بینالمللی نیز از دیگر اقدامات در این دهه بوده است که البته به هیچ روی فضای اقدامات چهره به چهره و برنامه های محوری ویژه زائران غیرایرانی در فضای حرم را دچار تزلزل نکرده و البته که به رونق آن نیز افزوده است. باید اعتراف کرد که این اقدامات به ترویج چهره رحمانی اسلام و معرفی امام رضا (ع) در سطح جهان کمک شایانی کرده است.
در دهه اخیر یکی از رویکردهای مشهود در مجموعه آستان قدس رضوی تأکید بر پژوهش و تولید علم بوده است به طوری که حمایت از پژوهشهای بنیادین و کاربردی در حوزه دین، معارف رضوی و روشهای نوین تبلیغ، به منظور تولید محتوای غنی و پاسخگویی علمی به نیازهای جامعه منجر به شکل گیری اقدامات گوناگونی شده است.
در این مسیر همکاری با نخبگان و مراکز علمی در دستور کار قرار گرفت و تعامل و همکاری سازنده با دانشگاهها، حوزههای علمیه، مراکز پژوهشی و نخبگان فرهنگی و رسانهای برای ارتقاء سطح فعالیتهای تبلیغی مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
در کنار این موضوعات ارائه خدمات فرهنگی آنلاین مانند پخش زنده مراسم حرم، زیارت آنلاین، امکان نذر و وقف الکترونیکی و پاسخگویی آنلاین به سوالات شرعی، که دسترسی به معنویت حرم را برای میلیونها نفر در سراسر جهان فراهم آورده است؛ نیز به بالندگی رسید و همچنان رو به توسعه است.
اما باید توجه داشت که سرعت سرسامآورِ تغییراتِ فناوری، حجم عظیم محتوای تولید شده در فضای مجازی اعم از درست و غلط، نیاز مجموعه آستان قدس رضوی را به نیروی انسانی متعهد، متخصص، جوان و مجهز به دانش روز را در حوزه تولید محتوای مختلف مکتوب، تصویری، چند رسانهای، کارشناسان حوزه IT، جامعهشناسان و پژوهشگران بین رشته ای به ویژه در حوزه رصد و برنامهریزی برای آگاهی و برنامهریزی جهت پاسخگویی و تبلیغ دینی در فضای پیچیده و در معرض فوران رسانهای امروزی و پاسخگویی به شبهات دینی متنوع و جدید را میطلبد به گونهای که اصالت محتوا در عین جذابیتبخشی حفظ شود.
شاید اگر بخواهیم به چالشها و فرصتهای این دوره بپردازیم بیشتر باید بر موضوع رقابت با رسانههای متنوع، افزایش شبهات دینی در فضای عمومی و نیاز به جذب و تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزههای جدید (مانند تولید محتوای رسانهای) اشاره کنیم.
اما فرصتها شامل رشد چشمگیر فناوری اطلاعات، گسترش دسترسی مردم به اینترنت و ابزارهای دیجیتال و نیز عطش جامعه به دریافت معارف اصیل دینی بود که آستان قدس رضوی به برکت وجود مبارک حضرت رضا (ع) تا حدود زیادی در این زمینه موفق عمل کرد.
دهه اخیر، تحول دیجیتال و رویکرد هوشمند
دهه اخیر شاهد تحولات شگرف در عرصه فناوری و ارتباطات بودهایم که تبلیغ دینی نیز از آن مستثنی نیست. آستان قدس رضوی در این دوره، با رویکردی نوین و هوشمندانه، به سمت تبلیغ دیجیتال و فراگیر حرکت کرده است. محوریت فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، تولید محتوای جذاب و کاربردی، تعامل پویا با مخاطب و هوشمندسازی فرآیندهای تبلیغی، از مهمترین اولویتهای این دوره است. تلاش بر آن است تا پیام رضوی به شکلی موثر و سریع به مخاطبان جهانی منتقل شود.
تحولات ساختاری در این حوزه همچنان در حال شکل گیری و توسعه است؛ حضور گسترده در فضای مجازی از این تحولات بوده است. آستان قدس رضوی با ایجاد کانالها و صفحات رسمی در شبکههای اجتماعی داخلی و خارجی (مانند ایتا، روبیکا، تلگرام، اینستاگرام، توییتر، یوتیوب و...)، میلیونها مخاطب را جذب کرده است.
تولید محتوای کوتاه، جذاب، گرافیکی و چندرسانهای با موضوعات قرآنی، حدیثی، اخلاقی، سبک زندگی رضوی و پاسخ به شبهات، از محورهای اصلی این حضور است. تولید محتوای تعاملی، نظرسنجیها و امکانات تعاملی پلتفرمها برای ارتباط مستقیم با مخاطبان و پاسخگویی به سوالات آنها. تولید اپلیکیشنهای مذهبی با قابلیتهای متنوع (زیارت آنلاین، اماکن حرم، کتب و مقالات) نیز از جمله این فعالیتهاست.
استفاده از فضای مجازی برای مخاطبان غیرایرانی و غیرمسلمان با تولید محتوا به زبانهای مختلف و حضور در پلتفرمهای بینالمللی نیز از دیگر اقدامات در این دهه بوده است که البته به هیچ روی فضای اقدامات چهره به چهره و برنامه های محوری ویژه زائران غیرایرانی در فضای حرم را دچار تزلزل نکرده و البته که به رونق آن نیز افزوده است. باید اعتراف کرد که این اقدامات به ترویج چهره رحمانی اسلام و معرفی امام رضا (ع) در سطح جهان کمک شایانی کرده است.
در دهه اخیر یکی از رویکردهای مشهود در مجموعه آستان قدس رضوی تأکید بر پژوهش و تولید علم بوده است به طوری که حمایت از پژوهشهای بنیادین و کاربردی در حوزه دین، معارف رضوی و روشهای نوین تبلیغ، به منظور تولید محتوای غنی و پاسخگویی علمی به نیازهای جامعه منجر به شکل گیری اقدامات گوناگونی شده است.
در این مسیر همکاری با نخبگان و مراکز علمی در دستور کار قرار گرفت و تعامل و همکاری سازنده با دانشگاهها، حوزههای علمیه، مراکز پژوهشی و نخبگان فرهنگی و رسانهای برای ارتقاء سطح فعالیتهای تبلیغی مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
در کنار این موضوعات ارائه خدمات فرهنگی آنلاین مانند پخش زنده مراسم حرم، زیارت آنلاین، امکان نذر و وقف الکترونیکی و پاسخگویی آنلاین به سوالات شرعی، که دسترسی به معنویت حرم را برای میلیونها نفر در سراسر جهان فراهم آورده است؛ نیز به بالندگی رسید و همچنان رو به توسعه است.
اما باید توجه داشت که سرعت سرسامآورِ تغییراتِ فناوری، حجم عظیم محتوای تولید شده در فضای مجازی اعم از درست و غلط، نیاز مجموعه آستان قدس رضوی را به نیروی انسانی متعهد، متخصص، جوان و مجهز به دانش روز را در حوزه تولید محتوای مختلف مکتوب، تصویری، چند رسانهای، کارشناسان حوزه IT، جامعهشناسان و پژوهشگران بین رشته ای به ویژه در حوزه رصد و برنامهریزی برای آگاهی و برنامهریزی جهت پاسخگویی و تبلیغ دینی در فضای پیچیده و در معرض فوران رسانهای امروزی و پاسخگویی به شبهات دینی متنوع و جدید را میطلبد به گونهای که اصالت محتوا در عین جذابیتبخشی حفظ شود.