مروری بر «تبلیغ دینی» در اسناد بالادستی آستان قدس رضوی؛
از «معرفتافزایی دینی زائران» تا «احیای سیره علمی و عملی امام رضا (ع)»
مأموریت
در بیانیه مأموریت آستان قدس رضوی، تبیین معارف اسلام ناب محمدی با تأکید بر آموزههای رضوی مورد توجه میباشد.
«آستان قدس رضوی نهادی است اسلامی با محوریت حرم مطهر امام علی بنموسی الرضا (علیه آلاف التحیه والثناء)، پشتیبان و الهامبخش شیعیان و محبان اهل بیت (علیهم السلام) در اعتلای کلمه توحید و تحکیم عهد امت با امام؛ که با بهکارگیری تمامی ظرفیتهای درونی و محیطیِ ملی و بینالمللی، بهویژه سرمایه انسانی مؤمن، کارآمد و انقلابی، به توسعه و تعالی زیارت، خدمتگزاری زائران و مجاوران آن حضرت، به ویژه نیازمندان، تبیین معارف اسلام ناب محمدی با تأکید بر آموزههای رضوی، اجرای کامل نیّات واقفان و گسترش بهینه موقوفات و نذورات میپردازد.»
چشمانداز
توجه به الهامبخش بودن در تبیین قرآن وعترت، کسب مرجعیت علمی در موضوع سیره، معارف و فرهنگ رضوی و تولیدات و خدمات اثربخش در حوزه امامت و زیارت در بیانیه چشمانداز آستان قدس رضوی مورد تأکید میباشد.
«آستان قدس رضوی؛ پویاترین، کارآمدترین، همافزاترین و اثرگذارترین نهاد اسلامی، شایستهترین خادم برای بیشترین زائر اهل بیت (علیهمالسلام)، الهامبخش در تبیین و ترویج قرآن و عترت، برترین مرجع سیره، معارف و فرهنگ رضوی، دارای بیشترین ذخایر، تولیدات و خدمات اثربخشِ علمی، فرهنگی، اجتماعی و هنری در حوزههای امامت و زیارت و الگوی پیشرو در اقتصادِ مبتنی بر وقف و نذر خواهد بود.»
اهداف کلان
در اهداف کلان آستان قدس رضوی، موضوع تبلیغ دینی از زوایای مختلف و در پنج بند مورد تأکید بوده و به موضوعاتی نظیر ترویج معارف اسلامی به ویژه آموزههای رضوی، توجه به زیارت متعالی، توجه به نیاز مخاطبان و تولید محتوا و محصولات با کیفیت در حوزه معارف رضوی، برخورداری از منابع و محصولات غنی و روزآمد در موضوع امامت و زیارت و بهرهمندی از نظام نوآورانه و اثربخش در تولید و توزیع محصولات فرهنگی اشاره شده است.
بند اول: گسترش و نهادینهسازی معارف و سبک زندگی برگرفته از اسلام ناب محمدی (صلیاللهعلیهوآله) بهویژه آموزههای امام رضا (علیهالسلام) در مقیاس فردی، اجتماعی و تمدنی
بند سوم: نهادینهشدن فرهنگ زیارت بامعرفت (زیارت متعالی)
بند پنجم: صاحبِ نام و اعتبار در پاسخگویی به نیاز همه مخاطبان با محتوای باکیفیت، جامع و اثربخش در حوزه سیره، معارف و فرهنگ رضوی
بند ششم: برخورداری مخاطبان از منابع و محصولات غنی و روزآمد علمی و فرهنگی و هنری در موضوع امامت و زیارت
بند هفتم: بهرهمندی از نظام نوآورانه، کارا و اثربخش در آفرینش، عرضه و مدیریت محتوا، محصول و خدمت علمی و فرهنگی و هنری
سیاستهای حرم مطهر
در سیاستهای بخشی آستان قدس رضوی، موضوع تبلیغ دینی عمدتاً در سیاستهای حرم مطهر و سازمان علمی و فرهنگی آمده است. در سیاستهای حرم مطهر آنچه در این موضوع بیشتر از همه مورد تأکید بوده، توجه به زیارت متعالی میباشد. در واقع تحقق اهداف فرهنگی و معرفتی زیارت در حوزههای فردی و اجتماعی، روح حاکم بر تمامی برنامههای حرم مطهر رضوی است و مستلزم ارائه خدمات نوآورانه و متنوع، متناسب با گروههای مختلف مخاطبان (از لحاظ قشر، سن، جنسیت، قومیت و ملیت زائران و مجاوران) و دارای پشتوانه علمی متقن میباشد.
در این زمینه سیاستهای ذیل اصل ۹ و ۱۰، چه در حوزهی محتوا و چه در حوزههای قالب و مخاطب به موارد مرتبط با تبلیغ دینی توجه داشته است. در این راستا اصل نهم به تولید محتوا و پیامهای فرهنگی اثربخش و باکیفیت و متناسب با گروههای مختلف مخاطبان به منظور ارتقای اثربخشی زیارت و معرفتافزایی زائران اشاره داشته و بر لزوم ارزیابی و بهبود مستمر فعالیتها و استفاده از ظرفیتهای مختلف برای افزایش ضریب نفوذ محتوای تولید شده تأکید دارد.
اصل ۹: ارتقای اثربخشی فرایند زیارت و معرفتافزایی زائران
۹-۱: جهتگیری و انسجام خدمات و پیامهای اصیل فرهنگی متناسب با نیازها و ویژگیهای مخاطبان
۹-۲: تمرکز بر فعالیتهای مذهبی و ارتقای مراسم و مناسک ذاتی و برنامههای حضوری حرم مطهر رضوی، بهمنظور ارتقای کیفیت زیارت و معرفتافزایی دینی زائران
۹-۳: ارزیابی مستمر اثربخشی برنامهها و فعالیتها و اتخاذ اقدامات اصلاحی از جمله: جایگزینی برنامههای کماثر با برنامههای جدید و غلبه کیفیت بر کمیّت برنامهها
۹-۵: بهرهگیری از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی برای فراهم آوردن امکان زیارت از راه دور و دسترسی علاقهمندان به برنامههای جاری حرم مطهر در چارچوب سیاستهای رسانهای آستان قدس رضوی
در اصل دهم از سیاستهای حرم مطهر نسبت به بهرهگیری از «برنامهریزی دقیق، وسیع و همهجانبه»، به منظور فراهم ساختن زمینههای گسترش فرهنگ و معارف اسلام ناب محمدی تأکید شده و موضوعاتی نظیر الگوسازی در تبلیغ و ترویج معارف رضوی، گفتمانسازی مضامین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، تناسب برنامهها با نیاز مخاطبان، استفاده از هنر، خلافیت و نوآوری در برنامههای تبلیغی و بهرهمندی از ظرفیتهای مختلف مانند نهادها و تشکلهای تخصصی در این اصل مورد توجه میباشد.
اصل ۱۰: ترویج علوم و معارف قرآن و عترت بهویژه آموزهها و سبک زندگی رضوی، برای زائران همگام با فرهنگسازی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی
۱۰-۱: الگوسازی در تبلیغ و ترویج معارف قرآن و عترت با تأکید برآموزههای رضوی و مواجهه مؤثر با بدعتها و خرافات
۱۰-۲: ترویج و گفتمانسازی مضامین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در برنامههای جاری حرم مطهر
۱۰-۳: متناسبسازی برنامهها با نیازهای اقشار مختلف فکری و گروههای متنوع زائران از حیث سن، جنسیت، زبان، قومیت و ملیت و...
۱۰-۵: بهرهگیری از هنر دینی و قالبهای نوآورانه تبلیغی و ترویجی
۱۰-۶: بازخوانی نوآورانه مناسک، سنتها و آیینهای حرم مطهر رضوی ضمن حفظ اصالت آنها (تعادل سنت و نوآوری)، با هدف افزایش شناخت، حضور و مشارکت مردم
۱۰-۷: واگذاری نظاممند فعالیتهای جانبی (غیرذاتی) مذهبی و فرهنگی حرم مطهر به تشکلها و نهادهای تخصصی
۱۰-۸: اولویت رویکرد عمومیسازی انس، فهم، تدبّر و عمل به قرآن در فعالیتهای قرآنی حرم مطهر رضوی
سیاستهای سازمان علمی و فرهنگی
رویکرد علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، تحقیق، مطالعه، تبیین و ترویج تعالیم قرآن و معارف پیامبر و عترت و سیره و معارف رضوی با رویکرد تمدن اسلامی، ارتقاء اثربخشیِ فرایند زیارت و ترویج فرهنگ وقف و نذر با اولویت مخاطب جوان و خانواده و پشتوانه علمی و پژوهشی متقن است. از اینرو آستان قدس رضوی نسبت به گفتمانسازی، الگوسازی،
در بیانیه مأموریت آستان قدس رضوی، تبیین معارف اسلام ناب محمدی با تأکید بر آموزههای رضوی مورد توجه میباشد.
«آستان قدس رضوی نهادی است اسلامی با محوریت حرم مطهر امام علی بنموسی الرضا (علیه آلاف التحیه والثناء)، پشتیبان و الهامبخش شیعیان و محبان اهل بیت (علیهم السلام) در اعتلای کلمه توحید و تحکیم عهد امت با امام؛ که با بهکارگیری تمامی ظرفیتهای درونی و محیطیِ ملی و بینالمللی، بهویژه سرمایه انسانی مؤمن، کارآمد و انقلابی، به توسعه و تعالی زیارت، خدمتگزاری زائران و مجاوران آن حضرت، به ویژه نیازمندان، تبیین معارف اسلام ناب محمدی با تأکید بر آموزههای رضوی، اجرای کامل نیّات واقفان و گسترش بهینه موقوفات و نذورات میپردازد.»
چشمانداز
توجه به الهامبخش بودن در تبیین قرآن وعترت، کسب مرجعیت علمی در موضوع سیره، معارف و فرهنگ رضوی و تولیدات و خدمات اثربخش در حوزه امامت و زیارت در بیانیه چشمانداز آستان قدس رضوی مورد تأکید میباشد.
«آستان قدس رضوی؛ پویاترین، کارآمدترین، همافزاترین و اثرگذارترین نهاد اسلامی، شایستهترین خادم برای بیشترین زائر اهل بیت (علیهمالسلام)، الهامبخش در تبیین و ترویج قرآن و عترت، برترین مرجع سیره، معارف و فرهنگ رضوی، دارای بیشترین ذخایر، تولیدات و خدمات اثربخشِ علمی، فرهنگی، اجتماعی و هنری در حوزههای امامت و زیارت و الگوی پیشرو در اقتصادِ مبتنی بر وقف و نذر خواهد بود.»
اهداف کلان
در اهداف کلان آستان قدس رضوی، موضوع تبلیغ دینی از زوایای مختلف و در پنج بند مورد تأکید بوده و به موضوعاتی نظیر ترویج معارف اسلامی به ویژه آموزههای رضوی، توجه به زیارت متعالی، توجه به نیاز مخاطبان و تولید محتوا و محصولات با کیفیت در حوزه معارف رضوی، برخورداری از منابع و محصولات غنی و روزآمد در موضوع امامت و زیارت و بهرهمندی از نظام نوآورانه و اثربخش در تولید و توزیع محصولات فرهنگی اشاره شده است.
بند اول: گسترش و نهادینهسازی معارف و سبک زندگی برگرفته از اسلام ناب محمدی (صلیاللهعلیهوآله) بهویژه آموزههای امام رضا (علیهالسلام) در مقیاس فردی، اجتماعی و تمدنی
بند سوم: نهادینهشدن فرهنگ زیارت بامعرفت (زیارت متعالی)
بند پنجم: صاحبِ نام و اعتبار در پاسخگویی به نیاز همه مخاطبان با محتوای باکیفیت، جامع و اثربخش در حوزه سیره، معارف و فرهنگ رضوی
بند ششم: برخورداری مخاطبان از منابع و محصولات غنی و روزآمد علمی و فرهنگی و هنری در موضوع امامت و زیارت
بند هفتم: بهرهمندی از نظام نوآورانه، کارا و اثربخش در آفرینش، عرضه و مدیریت محتوا، محصول و خدمت علمی و فرهنگی و هنری
سیاستهای حرم مطهر
در سیاستهای بخشی آستان قدس رضوی، موضوع تبلیغ دینی عمدتاً در سیاستهای حرم مطهر و سازمان علمی و فرهنگی آمده است. در سیاستهای حرم مطهر آنچه در این موضوع بیشتر از همه مورد تأکید بوده، توجه به زیارت متعالی میباشد. در واقع تحقق اهداف فرهنگی و معرفتی زیارت در حوزههای فردی و اجتماعی، روح حاکم بر تمامی برنامههای حرم مطهر رضوی است و مستلزم ارائه خدمات نوآورانه و متنوع، متناسب با گروههای مختلف مخاطبان (از لحاظ قشر، سن، جنسیت، قومیت و ملیت زائران و مجاوران) و دارای پشتوانه علمی متقن میباشد.
در این زمینه سیاستهای ذیل اصل ۹ و ۱۰، چه در حوزهی محتوا و چه در حوزههای قالب و مخاطب به موارد مرتبط با تبلیغ دینی توجه داشته است. در این راستا اصل نهم به تولید محتوا و پیامهای فرهنگی اثربخش و باکیفیت و متناسب با گروههای مختلف مخاطبان به منظور ارتقای اثربخشی زیارت و معرفتافزایی زائران اشاره داشته و بر لزوم ارزیابی و بهبود مستمر فعالیتها و استفاده از ظرفیتهای مختلف برای افزایش ضریب نفوذ محتوای تولید شده تأکید دارد.
اصل ۹: ارتقای اثربخشی فرایند زیارت و معرفتافزایی زائران
۹-۱: جهتگیری و انسجام خدمات و پیامهای اصیل فرهنگی متناسب با نیازها و ویژگیهای مخاطبان
۹-۲: تمرکز بر فعالیتهای مذهبی و ارتقای مراسم و مناسک ذاتی و برنامههای حضوری حرم مطهر رضوی، بهمنظور ارتقای کیفیت زیارت و معرفتافزایی دینی زائران
۹-۳: ارزیابی مستمر اثربخشی برنامهها و فعالیتها و اتخاذ اقدامات اصلاحی از جمله: جایگزینی برنامههای کماثر با برنامههای جدید و غلبه کیفیت بر کمیّت برنامهها
۹-۵: بهرهگیری از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی برای فراهم آوردن امکان زیارت از راه دور و دسترسی علاقهمندان به برنامههای جاری حرم مطهر در چارچوب سیاستهای رسانهای آستان قدس رضوی
در اصل دهم از سیاستهای حرم مطهر نسبت به بهرهگیری از «برنامهریزی دقیق، وسیع و همهجانبه»، به منظور فراهم ساختن زمینههای گسترش فرهنگ و معارف اسلام ناب محمدی تأکید شده و موضوعاتی نظیر الگوسازی در تبلیغ و ترویج معارف رضوی، گفتمانسازی مضامین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، تناسب برنامهها با نیاز مخاطبان، استفاده از هنر، خلافیت و نوآوری در برنامههای تبلیغی و بهرهمندی از ظرفیتهای مختلف مانند نهادها و تشکلهای تخصصی در این اصل مورد توجه میباشد.
اصل ۱۰: ترویج علوم و معارف قرآن و عترت بهویژه آموزهها و سبک زندگی رضوی، برای زائران همگام با فرهنگسازی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی
۱۰-۱: الگوسازی در تبلیغ و ترویج معارف قرآن و عترت با تأکید برآموزههای رضوی و مواجهه مؤثر با بدعتها و خرافات
۱۰-۲: ترویج و گفتمانسازی مضامین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در برنامههای جاری حرم مطهر
۱۰-۳: متناسبسازی برنامهها با نیازهای اقشار مختلف فکری و گروههای متنوع زائران از حیث سن، جنسیت، زبان، قومیت و ملیت و...
۱۰-۵: بهرهگیری از هنر دینی و قالبهای نوآورانه تبلیغی و ترویجی
۱۰-۶: بازخوانی نوآورانه مناسک، سنتها و آیینهای حرم مطهر رضوی ضمن حفظ اصالت آنها (تعادل سنت و نوآوری)، با هدف افزایش شناخت، حضور و مشارکت مردم
۱۰-۷: واگذاری نظاممند فعالیتهای جانبی (غیرذاتی) مذهبی و فرهنگی حرم مطهر به تشکلها و نهادهای تخصصی
۱۰-۸: اولویت رویکرد عمومیسازی انس، فهم، تدبّر و عمل به قرآن در فعالیتهای قرآنی حرم مطهر رضوی
سیاستهای سازمان علمی و فرهنگی
رویکرد علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، تحقیق، مطالعه، تبیین و ترویج تعالیم قرآن و معارف پیامبر و عترت و سیره و معارف رضوی با رویکرد تمدن اسلامی، ارتقاء اثربخشیِ فرایند زیارت و ترویج فرهنگ وقف و نذر با اولویت مخاطب جوان و خانواده و پشتوانه علمی و پژوهشی متقن است. از اینرو آستان قدس رضوی نسبت به گفتمانسازی، الگوسازی،