بسیاری از عاشقان و دلدادگان ساحت مطهر امام هشتم (ع) در طول تاریخ، اموال و داراییهای مختلفی را با میل، اراده و خواست خود به منظور گسترش بارگاه مطهر رضوی، حفظ و نگهداری این مکان مقدس و ارائه خدمات رفاهی و زیارتی به زائران و یا در بعضی موارد مربوط به مجاوران این بارگاه مقدس، وقف این آستان ملائک پاسبان کردهاند و از این روست که امروزه از آستان قدس رضوی به عنوان بزرگترین نهاد موقوفات جهان اسلام یاد میشود. برخی از این موقوفات بسیار گسترده و برخی نیز در مناطق دورافتادهٔ روستایی یاریگر دستان نیازمندی میشود و بارقهای از امید را در چشمان آرزومندان ایجاد میکند.
گرچه عشق به سلطان خراسان و زدودن زنگار فقر از جامعه اولین هدف هر واقف و خیراندیش بوده، اما برای بهرهمندی آیندگان از این موقوفات و زنده ماندن اقدام خیرخواهانه وقف، باید از این موقوفات در گذر زمان نیز حفاظت و صیانت شود. جای بسی تأسف است که در بعضی از برهههای آشفتهٔ تاریخی در ایران و به دلایل گوناگون، بسیاری از موقوفاتی که وقف به ساحت قدسی امام رضا (ع) شده، از میان رفته و یا غصب شده و به تبع آن وقفنامهها نیز نابود شده است.
تدوین دانشنامه وقف در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی بر اساس تأکیدات تولیت آستان قدس رضوی مبنی بر نگارش دانشنامه وقف آستان قدس رضوی و مصوبه ابلاغی قائم مقام تولیت و نیز مکاتبهٔ مدیریت نظارت بر موقوفات با سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس، در صدد است بر اساس شیوهنامهٔ علمی «دانشنامه وقف آستان قدس رضوی» را در قالب قراردادی سهساله تدوین کند.
شناسایی و معرفی دقیق موقوفات و واقفان آستان قدس رضوی و ارکان وقف منطبق با نیازهای روز آستان قدس رضوی، دستیابی به الگوی عملیاتی صحیح و کامل اجرای مفاد وقفنامهها، موارد مصرف و نیات واقفان، تشویق و ترغیب نیکوکاران و ثروتمندان به احیای سنت حسنه وقف به ویژه با در نظر گرفتن نیازمندیها، مقتضیات و شرایط زمان کنونی، صیانت و حفاظت از موقوفات و احیای آن، شناساندن اسوههای عمل خیر وقف و میزان تأثیر دینی و اجتماعی وقف و... از جمله اهداف این دانشنامه وقف است که کار تدوین آن در گروه فرهنگ و هنر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی از سال ۱۴۰۲ آغاز شده است.
مراحل تدوین دانشنامه وقف
این طرح قرار است در چهار مرحله انجام شود؛ مرحله نخست آن شناسایی واقفان و تصحیح و مقابلهٔ علمی وقفنامههای غیرمنقول بوده که اکنون در حال انجام است. مرحله دوم شامل تحلیل و بررسی وقفنامهها است که پس از پایان مرحلهٔ نخست شروع خواهد شد. مرحله سوم مربوط به شناسایی واقفان و موقوفات منقول و مرحلهٔ چهارم هم مربوط به شناسایی و بازخوانی اسناد وقفی معین میشود.