وقف یکی از سنتهای حسنهای است که ریشه در باور پیروان ادیان ابراهیمی دارد. گرچه این باور ریشه دینی دارد، اما آثار و تبعات مثبت آن در حوزههای مختلف فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ملاحظه میشود. کسانی که پرچمدار این سنت والای الهی و انسانی هستند، سهم والایی در احیای فرهنگ و تمدن جامعه ایفا میکنند. در این مجال به معرفی چند واقف مطرح معاصر پرداخته شده است.
دکتر علی حاج صادقی؛ در خدمت سلامت مردم
مرحوم دکتر علی حاج صادقی، متولد شهرستان لنگرود گیلان، فارغالتحصیل دانشکده علوم پزشکی تهران، از واقفان خیراندیشی است که در ۱۴ فقره وقفنامه بخش عمدهای از دارایی خود را وقف بر بهداشت و درمان و امور فرهنگی نموده است.
این واقف ارجمند هر ساله یک عشر از منافع حاصله تمامی یازده وقفنامه خود را برای مصارف بیمارستان امام رضا(ع) واقع در شهرستان سیرجان و همچنین در امور بهداشتی و درمانی و صرف هزینههای ساختمان بیمارستان مذکور تعیین کرده است. وی علاوه بر وقف دو باب ساختمان برای امور درمانی، موقوفهای به سهم یک عشر از محل حاصله سپرده ثبتشده برای تشویق شاگرد اول کنکور دانشکده پزشکی تهران که به موجب شناسنامه از شهرستان سیرجان و یا توابع آن یا از شهرستان لنگرود و توابع آن باشد، اختصاص داده است.
حاج کاظم غراب و موقوفه شب شهادت
مرحوم حاج کاظم غراب فرزند آقای میرزاعلی، از خیران مشهد، بخشی از مایملک خود را طی دو فقره وقفنامه به تاریخ ۲۹/۱۲/۱۳۴۳ ثبت شده به شماره ۹۵۵۵ در دفتر اسناد رسمی ۴۷ مشهد و ۱۰/۶/۱۳۶۲ به شماره ردیف ۵۶۲ ثبت دفاتر مدیریت موقوفات آستان قدس رضوی، وقف بارگاه منور امام رضا(ع) کرده است. او در وقفنامه خود پنج دانگ کارخانه کمپوتسازی ممتاز خراسان، نصف مشاع از اعیان یک قطعه زمین پلاک ۲۳۵۸ فرعی از ۵ اصلی، نصف مشاع از کلیه موتورآلات منصوبه در کارخانه، مبلغ یک میلیون ریال سرمایه نقدی مربوط به کارخانه را وقف آستان مقدس امام رضا(ع) کرده است. او در وقفنامههای مذکور مقرر داشته، تمامی درآمد و عایدات موقوفات خود پس از وضع عوارضات و مخارج ضروری کارخانه و اجرت کارگر و کارمند و غیره و نیم عشر حقالزحمه مدیر کارخانه و نیم عشر حقالنظاره و یک عشر حقالتولیه، در شب وفات حضرت رضا(ع) در مشهد در محل سالن تشریفات آستان قدس رضوی صرف پذیرایی و اطعام خدام، دربانان، مأموران تشریفات، خدمتگزاران، کارمندان ادارات تابعه آستان قدس رضوی که در مشهد انجام وظیفه میکنند و زائران مرقد مطهر امام رضا(ع) به طور آبرومند و برابر شئون بارگاه حضرت شود.
حاج سیدیحیی مرتضوی؛ در خدمت فرهنگ
حاج سیدیحیی مرتضوی، فرزند سیدعبدالرحیم در سال ۱۲۹۶ شمسی در روستای جهانآباد نوق متولد شد. وی به دلیل علاقهای که به کشاورزی داشت نسبت به احداث باغات پسته در روستا اقدام نمود و با سرمایهگذاری در راستای کمک به محرومان کوشش میکرد.
وی با تأسیس هنرستان دخترانه در رفسنجان، بیمارستان در جهانآباد، کتابخانه مرتضوی در رفسنجان، مهدکودک الزهرا(س) و در پایان عمر با کسب موافقت آستان قدس رضوی با احداث مجموعه فرهنگی در رفسنجان، خدمات ارزندهای به عموم جامعه به ویژه مردم کرمان کرده است. البته مرحومه حاجیه بیبی زهرا نواب، فرزند مرحوم حاج میرزا محمدحسن نواب نیز در احداث موسسات عامالمنفعه و وقف اموالش، یاریگر ایشان بوده است. از مرحوم مرتضوی موقوفاتی چون چند قطعه زمین واقع در جهانآباد نوق، بخش ده کرمان که در مجموع به صورت یک باب بیمارستان درآمده و توسط واقف ساخته شده، وقف بر آستان قدس رضوی شده است.
او همچنین سه باغ پسته، سه باب منزل، دو دانگ از چاه عمیق محمودآباد، زمین و خانه کارگری در جهانآباد را در این راستا وقف کرده است. البته افراد دیگری چون برادر بزرگ واقف نیز موقوفاتی برای توسعه بیمارستان وقف آستان قدس رضوی کردهاند.
وقف در قامت تولیت آستان قدس رضوی
آیتالله حاج عباس واعظ طبسی (ره) در سال ۱۳۱۴ در خانوادهای متدین متولد شد. پدر ایشان مرحوم شیخ غلامرضا واعظ طبسی از دانشمندان و وعاظ بزرگ و مبارز بود.
آیتالله عباس واعظ طبسی پس از پایان دوره ابتدایی به منظور فراگیری علوم اسلامی وارد حوزه علمیه مشهد شد و سطوح مقدماتی، متوسطه، عالیه و خارج حوزه علمیه را با موفقیت گذراند.
وی از محضر استادان بزرگی همچون ادیب نیشابوری، مدرس یزدی، حاج شیخ هاشم قزوینی، میرزا جواد آقا تهرانی و آیتالله میلانی (قدس سره) بهرهمند شد.
در جوانی به جمع مبارزان انقلابی پیوست و با نهضت امام خمینی همراه شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با حکم امام خمینی(ره) به تولیت آستان قدس رضوی منسوب شد.
مرحوم آیتالله طبسی به موجب سه فقره وقفنامه، موقوفاتی را به شرح ذیل وقف آستان قدس رضوی کرده است؛ کتابخانه و حسینیه امام رضا(ع) واقع در کوچه ناظر مشهد، مشتمل بر چندین پلاک تجمیع شده و یک باب ساختمان حسینیه و کتابخانه احداثی دارای دو سالن در طبقات زیرین و همکف و ۵ دستگاه واحد مسکونی در سه طبقه را به منظور تعظیم و ترویج شعائر مذهبی و تقویت مبانی دینی به ویژه برگزاری مجالس تبلیغی و ترویجی در ماه مبارک رمضان و محرم و صفر و مناسبتهای اعیاد و غیره وقف کرد.